Σε δημόσια διαβούλευση ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το Υπουργείο Εσωτερικών
Σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 αναρτήθηκε ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το Υπουργείο Εσωτερικών, στον σύνδεσμο: https://www.opengov.gr/ypes/?p=9775. Πρόκειται για ένα νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν κάθε πτυχή της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας.
Το έργο αυτό, σύμφωνα πάντα με την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου, θεσπίζει ένα νέο, ενιαίο και ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που αποτελεί καταλύτη για μια πιο αποτελεσματική, συμμετοχική και ισχυρή τοπική διακυβέρνηση, κλείνοντας μια εκκρεμότητα δεκαετιών για την τοπική αυτοδιοίκηση της χώρας. Άλλωστε είναι σαφές ότι τα προηγούμενα «πειράματα’ με κορυφαίο το πραγματικό έγκλημα Βορίδη που εν μία νυκτί με δυο τροπολογίες είχε ως αποτέλεσμα να μείνουν εκτός δημοτικών συμβουλίων πλέον των χιλίων παρατάξεις σε όλη τη χώρα, έχει αρκετές… παθογένειες που φαίνεται ότι τώρα έρχεται ο νέος Κώδικας να διορθώσει.
Ταυτόχρονα σύμφωνα πάντα με το ΥΠΕΣ, αφορά και στον κάθε πολίτη, καθώς ενισχύει την ενεργή συμμετοχή όλων στις τοπικές υποθέσεις και διευκολύνει την καθημερινή επαφή με τις τοπικές αρχές.
«Μετά από 1,5 χρόνο συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας στελεχών του Υπουργείου Εσωτερικών, της αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, αιρετών εκπροσώπων και λειτουργών της δημόσιας διοίκησης, έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε, επίσημα πλέον, τον – για πρώτη φορά – ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ευελπιστώ ότι θα αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο και πυξίδα για να γυρίσουμε όλοι μαζί μια νέα σελίδα στην ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης» δήλωσε ο Υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος όπως τονίζεται στην σχετική ανακοίνωση του ΥΠΕΣ..
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από 6 βιβλία:
1.Το πρώτο βιβλίο περιέχει οργανωτικές διατάξεις για τη συγκρότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών.
2.Στο δεύτερο βιβλίο περιγράφεται αναλυτικά το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, η ταξινόμηση των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης και η καταστατική θέση των αιρετών.
3.Οι αρμοδιότητες, η καταγραφή τους και ο τρόπος άσκησης αυτών περιέχεται στο τρίτο βιβλίο, δίνοντας έμφαση στην αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων από όλους τους δήμους και τις περιφέρειες της χώρας, ανεξαρτήτως του μεγέθους τους ή των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους.
4.Στο τέταρτο βιβλίο συντελείται μια μεγάλη αλλαγή σε όλο το πλαίσιο της οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών, με στόχο τη διευκόλυνση της οικονομικής τους λειτουργίας.
5.Η συνταγματική επιταγή για τον έλεγχο αποκλειστικά της νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ ρυθμίζεται στο πέμπτο βιβλίο, εισάγοντας ένα αντικειμενικό σύστημα ελέγχου εποπτείας.
6.Τέλος, το έκτο βιβλίο επικεντρώνεται σε γενικές διατάξεις που αφορούν στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, με σημαντικότερη την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Από τον α’ γύρο η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών
Αναμφίβολα μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές που άλλωστε έχει προαναγγείλει η κυβέρνηση, όπως έχει γράψει ο «ΗΜ», αφορά στο τέλος του …δεύτερου γύρου βάζοντας έτσι τέλος στις συμφωνίες και τις «συναλλαγές» που πολλές φορές έχουμε δει στο παρελθόν…
Σύμφωνα με τις αλλαγές που προωθεί το σχέδιο νόμου, οι αυτοδιοικητικές εκλογές στους 332 Δήμους και τις 13 Περιφέρειες της χώρας θα διεξάγονται σταθερά ανά πενταετία, σε έναν γύρο, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Οι ψηφοφόροι θα «σταυρώνουν» τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη που προτιμούν και αντιστοίχως τους συμβούλους, όπως έκαναν έως σήμερα. Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου, όμως, θα παρατίθενται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης, ώστε ο εκλογέας, εφόσον το επιθυμεί, να δίνει εναλλακτική – συμπληρωματική ψήφο.
Μετά το κλείσιμο της κάλπης, πάντως, η καταμέτρηση θα διεξάγεται όπως έγινε και στις εκλογές του 2023. Δηλαδή, αν ο πρώτος σε σταυρούς συνδυασμός ξεπεράσει το 42%, τότε εκλέγεται άμεσα δήμαρχος – περιφερειάρχης, συγκεντρώνοντας τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση, δεν λαμβάνεται υπόψη η εναλλακτική ψήφος.
Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή κανένας συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενεργοποιείται άμεσα η δεύτερη φάση της καταμέτρησης. Σε αυτήν προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί – αυτοί που με το παλαιό σύστημα θα περνούσαν στην δεύτερη Κυριακή – και στους σταυρούς που ήδη έχουν συγκεντρώσει, θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι, που πιθανά έχουν πάρει από ψηφοφόρους οι οποίοι, ως πρώτη επιλογή, ψήφισαν συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν στην δεύτερη φάση.
Νικητής θα είναι ο συνδυασμός που και στις δύο φάσεις πάρει τις περισσότερες ψήφους.
Να σημειωθεί ότι, παράλληλα, εισάγεται και η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
Τι είναι η «Εναλλακτική Ψήφος»
Από τις επόμενες εκλογές, δηλαδή το 2028, οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα επιλογής και δεύτερου συνδυασμού. Σε κάθε ψηφοδέλτιο κάτω από το έμβλημα του συνδυασμού, το όνομα του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη και τα ονόματα των υποψηφίων δημοτικών/περιφερειακών συμβούλων, θα υπάρχει η ένδειξη «Εναλλακτική Ψήφος» και από κάτω τα ονόματα των υπόλοιπων συνδυασμών και σε παρένθεση το ονοματεπώνυμο του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη.
Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 50% + 1 ψήφο επί των έγκυρων ψήφων της πρώτης επιλογής, οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί προκρίνονται στη δεύτερη φάση καταμέτρησης. Οι δεύτερες ψήφοι (δεύτερη επιλογή) των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που μένουν εκτός της δεύτερης φάσης προστίθενται στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών.
Επιτυχών συνδυασμός θα ανακηρύσσεται όποιος έχει συγκεντρώσει α) κατά την πρώτη φάση, το 50% + 1 ψήφο επί των εγκύρων της πρώτης επιλογής ή β) κατά τη δεύτερη φάση, τις περισσότερες ψήφους μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι δεύτερες ψήφοι των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που αποκλείστηκαν από τη δεύτερη φάση.
Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί αυτό το όριο, τότε το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης: στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών αθροίζονται, ανά συνδυασμό, οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών, οι οποίοι δεν μετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης.
Νικητής ανακηρύσσεται ο συνδυασμός που έλαβε, στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης, την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία.